Home |Oostmahorn| Gasselte |Eexterhalte|Station Rolde
 It Dockumer Lokaeltsje | NTM-diorama | Modelspoorlinks | Contact

 

 

     
 

Meer informatie:


Spoorwegen in Friesland, een website van Wytze H. Wijbenga over NTM en NFLS.
Spoorwegen_in_Friesland


Stichting Spoorverleden Drachten

Stichting_Spoorverleden_Drachten




Kijk ook eens op
Trucs met Trucks
van Fokko Feenstra


 

 
     
     
     
NTM-diorama

Fokko Feenstra

Klik op de foto's voor het grote formaat (© copyright).

  .  
     
     
 

foto001

 
 

 

 
 

De oorspronkelijke naam van dit diorama in schaal 1:87 (h0) luidt: "Zomaar een NTM-lijntje". Met dit diorama werd in 1994 meegedaan aan een modelbouwwedstrijd van het tijdschrift Rail Magazine, waarbij een eerste prijs werd behaald. Het diorama is geënt op een denkbeeldige situatie ergens tussen Heerenveen en Sneek rond het jaar 1935 toen de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) in Friesland een aantal tramlijnen exploiteerde. De weinige gebouwen op het diorama hebben echter wel de werkelijkheid als voorbeeld. Het grote voorbeeld van de kerk staat namelijk in het dorpje Edens, vlakbij Bolsward, terwijl het enige huisje op het diorama in werkelijkheid in Harlingen heeft gestaan en nu voortleeft in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen. Het voorbeeld van de ophaalbrug staat nog steeds aan het Schapedijkje in mijn geboorteplaats Dokkum. In 2008 is het diorama overigens opgeknapt door dit te voorzien van nieuw "groen".

 
 

 

 
 

foto002
 

  Idee
Het idee voor dit diorama is ontstaan doordat mijn belangstelling in de loop der jaren groeide voor de spoorwegen in de provincie Friesland. Nadat ik het emplacement van het voormalige station van Dokkum-Aalsum al eens in model had omgezet, ging mijn belangstelling ook uit naar de (stoom-)trams van de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) die ook Dokkum aandeden. Er werd een "grote Henschel" gebouwd gevolgd door een van de zogenaamde "brede rijtuigen" en een goederenwagen, een veel voorkomende combinatie bij de NTM. Op het moment dat ik bezig was met het bouwen van het huisje las ik in Rail Magazine de aankondiging van de dioramawedstrijd.
Ik besloot dit huisje, de al eerder gebouwde kerk, de tjalk en het model van de tram te combineren tot een geheel en door het napluizen van wat documentatie stuitte ik op een foto waarop een tram was afgebeeld die over een ophaalbrug reed. Daarmee was het idee geboren.
 
  Opbouw van het diorama
Als grondplaat dient een stuk multiplex van 16 mm waarop twee lagen zachtboard zijn bevestigd en waarna de ruwe vormen van het landschap zijn uitgesneden. Nadat de ophaalbrug in het landschap werd ingepast, werd het "water" aangebracht door een donkergroene verflaag aan te brengen op de bodemplaat, gevolgd door enkele lagen bootlak. Na het aanbrengen van de kademuren, die deels uit polystyreen steentjesplaat en deels uit openhaardlucifer-hout bestaan, werden de wegen gemaakt. Deze bestaan uit een muurvulmiddel dat, voordat het kans kreeg om te drogen, werd ingekrast met een afbreekmesje. Na het drogen werden de wegen geschilderd: bruinrood voor de hoofdweg en lichtgeel (goedkopere steen) voor de minder belangrijke zijwegen. 
Na het plaatsen van de gebouwen, die hieronder verder worden beschreven, volgde het gras. Bij het oorspronkelijke diorama bestond dit uit uitgeplozen vilt, maar dit is inmiddels vervangen door Heki Wildgras.
 

foto003

 
  foto004  

Het gras rond de kerk werd overigens gemaakt met behulp van Woodland Scenics turf. De heg rond de kerk werd gemaakt van een strook schuimplastic die in donkergroene verf werd gedrenkt en aan de buitenzijde werd bevlokt met groen. Het grindpad rond de kerk bestaat uit een fijn soort steenslag van Busch en de grafzerken werden gesneden uit polystyreen-plaat (Evergreen) en vervolgens met de hand beschilderd.              
Het eendenkroos op het water werd gemaakt door plaatselijk een laagje bootlak aan te brengen en dit te bestrooien met groengekleurd zandachtig strooimateriaal van Heki. Het riet stamt van Woodland Scenics.

 
 
Bomen
De eerste bomen op dit diorama waren gemaakt van zeeschuim dat met vlokkenmateriaal was bestrooid. Doordat zeeschuim nogal breukgevoelig is, braken de stammen/takken nogal eens af en dit vergde het nodige herstelwerk. Daarom werd in 2008 besloten het geheel te voorzien van nieuwe bomen die zelf werden gemaakt door middel van de zogenaamde draadmethode. In dit geval werd bloemistendraad gedraaid en gevlochten tot boomskeletten die daarna in een mengsel van houtlijm, gedroogde tuinaarde en bruine verf werden gedoopt en gedroogd. Daarna werd met behulp van spuitlijm een hoeveelheid "coarse turf" van Woodland Scenics als bladeren aangebracht. Een laagje haarlak houdt dit groen nog eens extra op zijn plaats.
  foto005  
  foto006

 
 
Brug
De ophaalbrug werd voornamelijk gemaakt van messing profielen die aan elkaar werden gesoldeerd. Slechts de opvulstukjes boven de boog werden gemaakt van dun styreenplaat. De paaltjes voor de kadehekken komen uit het assortiment van Billing Boats en de gebruikte kettingen komen ook uit de hoek van de modelscheepsbouw. Het brugdek werd gemaakt van messing profielen waarop de rails (N-rails code 80) zijn bevestigd. De bovenzijde werd vervolgens opgevuld met stukjes styreenplaat met plankmotief van Evergreen. De brug is functioneel, maar kan alleen met de hand opgehaald worden.
 
 
Kerk
Voor de kerk werd uitsluitend polystyreenplaat gebruikt. Voor de muren, die in werkelijkheid bestaan uit een wat grove baksteen, werd Kibri-steentjesplaat op h0-formaat gebruikt. Het nadeel hiervan is dat alle stenen dezelfde afmetingen hebben, terwijl dit in werkelijkheid nogal verschilt. De muren werden op maat gesneden en geschuurd en de kozijnen werden gemaakt door het buitenste profiel uit een dunne styreenplaat te snijden en vervolgens de spijlen te maken van over elkaar gelegde stripjes styreen. Gekromde spijlen werden gemaakt door deze stripjes voorzichtig te buigen. Voor het zadeldak op de toren werden dakplaten van Kibri gebruikt, maar voor het dak op het schip van de kerk werden vlakke styreenplaten van Evergreen gebruikt die werden ingekerfd met behulp van een stalen lineaal en een afbreekmesje. Kleine onderdelen en versieringen werden ook veelal gesneden uit styreenplaat.
  foto007  
 

 

 

 

 
 

Het huisje en de garage ontstonden op dezelfde manier, zij het dat de muren van het huisje werden gemaakt van N-steentjesplaat van Kibri terwijl de garage geheel werd gemaakt van voorgevormd styreenplaat van Evergreen

 
 

 

 

 

 
  Tram
Een Minitrix-onderstel van een T3-modelletje vormt de aandrijving van het tramlocje, waarbij de assen werden vervangen om op normaalspoor te kunnen rijden. De behuizing van de loc werd van messingplaat en -profielen gemaakt. Het tramrijtuig en de goederenwagen werden vrijwel geheel uit styreenplaat gebouwd. Voor kleine onderdelen zoals buffers, stangen en leidingen werd messing profiel gebruikt. De juiste wielen werden op ruilbeurzen op de kop getikt. Vervolgens werden de modellen met de hand beschilderd en afgewerkt met een matte laklaag om het geheel te beschermen, waarna de modellen nog licht werden geweatherd.
 

foto008

 
 

 

 

 

 
 
Tjalk
Voor de romp van deze platbodem werd een stuk grenenhout genomen dat met zagen en schuren in model werd gebracht, waarna het werd voorzien van een kajuit, dekbekleding en luiken uit fijn fineer dat afkomstig was uit sigarendoosjes. De mast werd gemaakt van een simpele satéprikker die tot de gewenste dikte werd geschuurd en de zwaarden werden van het genoemde fineerhout gemaakt. Het functionele roer werd uit een stukje vliegtuigtriplex gesneden.
 
 

 

 

 

 
 
Details
Op het diorama werden tenslotte nog een aantal details aangebracht zoals een ouderwetse ANWB-richtingwijzer die van een stukje messingprofiel en dunne stukjes styreen werd gemaakt. De telegraaf- en lantaarnpalen werden samengesteld uit satéprikkers en messingdraad voor de draad- en lamphouders; de lampen zelf werden gesneden uit een stukje gietraam als overblijfsel van een bouwpakket. Het bakfietsje werd gemaakt van hetzelfde fineer als hierboven genoemd en een paar wielen van Preiser fietsen. Het wasrek dat achter het huisje staat, werd uit styreenstrips samengebouwd; ook de lakens zijn van dun styreen. Een ouderwetse benzinepomp werd ook al van een stukje gietraam en enkele stukjes styreen gemaakt.
 
     
 

Foto's: Fokko Feenstra

 
     
  foto009